ادبی

۱-وعلم ادم الاسماء كلها(بقره)

2-علمه شديدالقوي (نجم)

3-هوالذي بعث في الاميين رسولا منهم يتلوا عليهم اياته و يزكيهم ويعلمهم الكتاب والحكمة وان كانوا من قبل لفي ضلال مبين(جمعة)

4-حق معلم:واما حق آنكه معلم تست اين استكه اورا بزرگ داري و مجلس اورا محترم شماري . و به گفته ي او گوش دهي . و بدو روي آوري. وبانگ خود را در محضر او بلند نكني.واگر كسي از او پرسش كند تو پاسخ ندهي تا او خود پاسخ دهد. ودر محضراوبا كسي سخن نگوئي و پيش او كسيرا عيب نكني واگر پيش روي تو از او بد گويند از وي دفاع كني و عيب هاي اورا بپوشاني و نكوئي هاي او را آشكار سازي  و با دشمن او ننشيني ودوست او را دشمن نگيري.پس اگر چنين كردي فرشتگان خدا گواهي دهند كه تو براي خدا-نه براي مردم – نزد وي رفته اي واز او علم آموخته اي .(حق 16 از رساله ي حقوق امام سجاد عليه السلام)

5-قال رسول الله:

   الدنيا ملعونة ملعون ما فيها الا

  عالما او متعلما او ذاكرا لله تعالي. دنيا وهرچه در آن است ملعون است مگر عالم و كسيكه علم فرا مي گيرد ويامشغول به ذكر خدا باشد.(پانصد حديث اردستاني)

 6- الناس اثنان:عالم ومتعلم  و ساير الناس همج والهمج في النار:مردم دنيا دو گروه اند عالم و متعلم وبقيه بشكل پشه ميباشند و سر انجام در آتش خواهند بود.(همان يشين)

7-...الناس موتي واهل العلم احياء(ص 2ديوان حضرت علي بترجمه ي محمد جواد نجفي)

8-معلم باروح(روح بخش):معلم، آهنگ وفضا وجو كلاس درس راتنظيم وبر قرار ميسازد.چنانچه قرار ياشد كه روح كودك پرورش و رشد يابد،بايد اين روند، اين روح معلم آغاز گردد، حال چنانچه روح معلم افسرده و نا توان باشد، شانس نا چيزي براي تقويت و مراقبت روح كودك وجود خواهد داشت.معلمانيكه حضور توانمند خود را هر روز در كلاس درس نميتوانند ارائه نمايند ، آنان از تحاظ انتقال فكر با دانش آموزان هماهنگ نيستند و خهت پاسخگوئي به نيازهاي دانش آموزان آمادگي ندارند...

   براي پرورش روح معلم كه موجب تقويت وتكميل تدريس گردد، نياز به شيوه اي كاملا متفاوت از توسعه ي شغلي دارد،عموما توسعه ي شغلي به برخي نكات تمركز دارد،از جمله:راهبرد هاي تدريس ،مهارت در مديريت كلاس، اجراي برنامه ي جديد درسي وسيست هاي ارزيابي دانش آموزان.البته بسياري از اينگونه فعاليت ها حائز اهميت مي باشند . ولي در نهايت،آنها در درون چهار چوب روح ظاهر مي گرددو ناديده گرفتن روح، بي اعتنائي به عناصر اساسي آموزش پيشرفته مي باشد.(آموزش و پرورش و روح اثر جان بي ميلر-نادر قلي قورچيان)

بهترين معلم كسي استكه در كلام خود مطالبي راكه موجب درد سر دانش آموز مي گردد، تشريح ننمايد و (اين كار ) به معلم امكان ميدهد تا بهترين روشهاي ممكنه وتوانائي در كشف روشهاي جديدو بالاتراز همهعدم وابستگي به يك روش و رد گردن ساير روشهارا مد نظر قرار دهد.

بنابر اين بهترين روش روشي خواهد بود كه به همه ي دشواريهائي كه به دانش آموزتحميل مي كند ، پاسخ دهد.در حقيقت آن يك روش نيست بلكه يك هنر وقريحه ميباشد.

هر معلم بايد...باتوجه به هر گونه نقص در درك و دريافت دانش آموز،نه بعنوان نقص دانش آموز بلكه بعنوان نقص در تدريس خود تلقي نمايدو تلاش مند تا در خود توانائي كشف روشهاي جديدرا به وجود آورد.(همان پيشين)

9-حكايت: معلم كتابي (مدرسه)ديدم در ديار مغرب ترشروي،تلخ گفتار،بدخوي،مردم آزار،گداطبع،ناپرهيزگاركه عيش مسلمانان به ديدن او تبه گشتي وخواندن قرآنشدل مردم سياه كردي.جمعي پسران پاكيزه ودختران دوشيزه به دست جفاي او گرفتار،نه زهره ي خنده ونه ياراي گفتار .كه عارض سيمين يكي را طپنچه زدي و گه ساق بلورين ديگري شكنجه كردي.

القصه شنيدم كه طرفي از خباثت او معلوم كردندو بزدند و براندند و مكتب او را به مصلحي دادند پارسائي سليم،نيك مرد حكيم كه سخن جز به حكم ضرورت نگفتي و موجب آزار كس بر زبانش نرفتي،كودكان را هيبت استاد نخستين از سر برفتو معلم دومين رااخلاق ملكي ديدند و يك يك ديو شدند،به اعتماد حلم او ترك علم دادند.اغلب اوقات به بازيچه نشستندي و لوح درست ناكردهدر سر هم شكستندي.

   استاد معلم چو بود بي آزار   خرسك بازند كودكان در بازار.

بعد از دو هفته بر آن مسجد گذر كردم،معلم اولين را ديدم كه دل خوش كرده بودندو بجاي خويش آورده انصاف برنجيدم ولاحول گفتم كه ابليس را معلم ملائكه ديگرچرا كردند؟ پير مردي ظريف جهان ديده گفت:

  پادشاهي پسر به مكتب داد   لوح سيمينش در كنار نهاد

 برسر لوح او نبشته به زر   جور استاد به ز مهر پدر.(گلستان سعدي باب تعليم وتربيت)

10-معلم ثاني:ابو نصر محمد ابن محمدابن طرخانابن اوزلغ، معروف به فارابي،در حدود سال 275هجري قمري و 870ميلاديدرشهر فاراب كه همان اطرار امروز باشد از بلاد تركستان ، متولد شد.

ابن ابي اصيبعه گويد:پدرش ايراني الاصل بود.بازني هم لهجه ي خود از تركان ازدواج كردودر سپاه ترك در زمره ي سرداران درآمد ، فارابي پيش از آنكه خودرا وقف تحصيل فلسفه كند،در فاراب  به كار قضاوت مي پرداخت.لئون افريقي گويد:اورا نسبي شريف بودو مي توانست زندگي توانگرانه اي داشته باشد امابه فلسفه دل نهادوعزلت وتامل را برگزيد.

درست است كه كندينخستين فيلسوف عرب است كه راه را گشود ولي او نتوانست مكتبي فلسفي تاسيس كندو ميان مسائلي كه مورد بحث قرارداد وحدتي ايجاد كند اما فارابي كه بقول ابن خلكان:بزرگترين فلاسفه ي اسلام است علي  الاطلاق. توانست مكتبي كامل تاسيس كند او در عالم اسلام همان نقشي را داشت كه فلوطين در فلسفه ي غرب،ابن سينا اورا استاد خود شمردوابن رشد وديگر حكماي اسلام وعرب شاگرداو بودندو بحق اورا بعد از ارسطو كه ملقب به معلم اول بود معلم ثاني لقب دادند.

فلسفه ي فارابي آميزه اي است از حكمت ارسطوئي و نو افلاطوني كه رنگ اسلامي و بخصوص شيعي اثنا عشري به خود گرفته است اودر منطق وطبيعيات،ارسطوئي ودر اخلاق وسياست افلاطوني و در ما بعد الطبيعه فلوطيني و قبل از هر چيز حكيمي است التقاتي و تلفيقي ومومن به وحدت فلسفه و مدافع آن درهر حال.

از آثار اوست :تحصيل سعادت،آراءاهل مدينه ي فاضله،موسيقي كبير،و احصاء علوم.(تاريخ فلسفه درجهان اسلاماز الفاخوري به ترجمه ي آيتي)

11-امير المومنين عليه السلام:

سزاوار ترين علم بر تو آن علمي استكه عمل تو اصلاح نميشود مگر بوسيله ي آن.

وواجب ترين علم بر تو،آن علمي استكه تو از آن سئوال كرده شوي

ولازم ترين علم بر تو آن علمي استكه تو را به اصلاح قلبت دليل وراهنما بوده وبراي تو فساد آن را ظاهر كند.

وستوده ترين علم از لحاظ عاقبت ،آن علمي استكه در عمل دنياي تو بيفزايد(باعث بشود كه در دنيا عمل صالحت زياد شود)مشغول نباش به آن علمي كه جهل آن به تو ضرر نمي رساند.

والبته غافل نباش از علمي كه ترك آن جهل تو را افزوني دهد وزياد كند(دويست وپنجاه حديث).

12- غزل:معلمت همه شوخي و دلبري آموخت        جفا و ناز و عتاب و ستمگري آموخت

            غلام آن لب ضحاك و چشم فتانم             كه كيد سحر بضحاك و سامري آموخت

             تو بت چرا بهمعلم روي كه بتگر چين      به چين زلف تو آيد به بتگري آموخت

             هزار بلبل دستانسراي عاشق را            ببايد از تو سخن گفتن دري آموخ

             برفت رونق بازار آفتاب و قمر            از آنكه ره به تكان تو مشتري آموخت

             همه قبيله ي من عالمان دين بودند         مرا معلم عشق تو شاعري آموخت...

13-فلو لا نفر من كل فرقةمنهم طائفة ليتفقهوا في الدين و لينذروا قومهم اذا رجعوا اليهم لعلهم يحذرون:اما چرا از هر فرقه اي از آنان گروهي رهسپار نشوند كه دين پژوهي كنند و چون به نزد قومشان باز گشتند ايشان را هشدار دهند تا پروا پيشه كنند.(122توبه)

14-دو معلم بزرگ:گارينو دوو رونا(1460-137)يكي از دانشمندان فرهنگ پژوهبود كه براي آموختن زبان يوناني و جمع آوري آثار حكماي يونانيمدت طولاني درقسطنطنيه اقامت گزيد . و پس از باز گشت به ايتاليامدرسه اي باز كرد كه شهرت آن سرتاسر اروپارافرا گرفت وي كتب وآثار يوناني رابه لاتين ترجمه كرد وآنهارا در اختيار دانشجويان قرار داد . از آن جمله كتابي بود در باب تعليم وتربيت كه پلوتارك را نويسنده ي آن ميدانستند.اين كتاب جزو آثار مرجع وگرانقدر دانشمندان ودانشجويان فرهنگ پژوه قرار گرفت.

گارينو دوو رونا متون باستاني و كتاب مقدس انجيل را براي شاگردان خويش قرائت مي كرد و معتقد بودكه بلند قرائت گردن متن،كمكي به ياد گيري آن خواهد كرد.(تاريخ آموزش وپرورش باختراز محمدعلي طوسي)

ويتو رينو رامبالدوني فرهنگ پژوهي بودكه از خصوصيات كامل معلمي برخوردار بوداو نه به جمع آوري كتب پرداخت و نه از خود اثري باقي گذاشت،بلكه شهرت خود را مديون رفتار وكردار ساده وكوشش وعلاقه ي فراوان در امر تعليم وتربيت است.

ويتورينو نظر به دوران كودكي پر مشقتي كه طي كردهمواره به شاگردان مستعد و تواناي بي بضاعت كمك ميكرد.ويتورينو به رياست مدرسه ي درباري –مانتوا- برگزيده شدوتربيت وتعليم فرزندان درباروديگر اشراف زاذگان و تجاروثروتمندان را بعهده گرفت.مدرسه ي –مانتول-در ساختماني وسيع قرار داشت وشاگردان بطور شبانه روزي در آنجا به تحصيل مي پرداختند.

ويتورينو مانند پدري مهربان به كليه ي نيازمنديهاي شاگردان رسيدگي مي كردو با انضباطي شديد به پرورش عادات و رفتار نيكو در آنان همت گماشت. در مدرسه ي –مانتوا-محور اساسي كوشش هاي فرهنگي را تعاليم مسيحيت و جذبه شخصيت ويتورينوتشكيل مي داد.

ويتورينو خود بسيار ساده زندگي مي كرد و شعار آرماني كهن را كه مي گويد:(عقل سالم در بدن سالم است)همواره رعايت مي كرد. براي تطهير غرايز وتشكيل شخصيت سالم در شاگردانش ،قبل ازهر چيز از آنان مي خواست كه عبادت مذهبي منظم باشند،هرگونه كفر گوئي وكلمات زشت ونا هنجار رابه شدت تقبيح مي كردمباحثات خشمگينانه راسخت سزا مي دادو دروغگوئي را تقريبا جنايتي بزرگ مي شمردو به هيچ وجه لازم نبود به وي گفته شود كه شاگردان امير زادگاني هستند كه روزي ممكن است با تكاليف سنگين مديريت كشور يااداره ي جنگ مواجه شوند،براي سلم ونيرومند ساختن آنان تعليمات ورزشيمختلف رااز قبيل دويدن وسواري،پرش،كشتي،شمشير بازي و مشق هاي نظامي در مدرسه ي خويش بر قرار ساخت. دانش آموزان را به تحمل شدايد بدون شكوه ياابراز رنج،عادت مي داد.گرچه در اخلاقيات تابع سنن قرون وسطائي بود، با حقير شمردن جسم، سخت مخالفت مي ورزيد وبا يونانيان قديم در مهم دانستن نقش سلامت جسماني در اعتلاي شخصيت انسان وحدت نظرداشت.

سن شاگردان مدرسه ي –مانتوا-مختلف بود، اغلب دانش آموزان از شش سالگي تاپايان نو جواني در مدرسه درس مي خواندند. شاگردان درمقدمه ي كاربه خواندن وهجي گردن مي پرداختند و سخن گفتن وقرائت با صداي بلند جزو كوشش هاي روزانه ي آنان بود نوشتن انشاء و پرداختن به معاني بيان از ارزشهاي عالي تحصيلي محسوب مي شد. زبان لاتين  زبان رسمي آموزش و موضوع اساسي برنامه ي تحصيلي بود.زبان يوناني نيز همواره بازبان لاتين آموخته ميشد، تاريخ وادبيات و جغرافيا ورياضي نيز  جزو موضوع هاي درس مدرسه بود.آواز هاي گروهي و تمرين موسيقي  وبازي هاي جمعي و تربيت بدني نيز محلي خاص در برنامه ي  روزانه ي مدرسه داشت. بدين ترتيببرنامه ي مدرسه ي  ويتورينو برنامه اي بود كه بر اساس پرورش قواي ذهني و توانايي هاي جسمي وعلايق هنري و ذوقي شاگردان قوام گرفته بود(همان پيشين)

۱۵-محمد علي رجائي:در اطراف كوره پز خانه ي نازي آباد در خيابان شهباز بصورت دست فروش دوره گردمي گشتيم و فرياد مي زديم : آي كتري و باديه داريم، ظهر هم كه مي شد در گوشه اي مي نشستيم نان و پنير وخياري با همديگر مي خورديم و دوباره بعد از نماز ، كارمان را ادامه مي داديم.